Astigarragan sagardoaren ondareari lotutako bi ekimen ari dira aurrera egiten. Batetik, lanbide heziketako hiru ikastetxetako zurgintza-ikasleak Erbetegi-Etxeberri baserriko dolarea berreskuratzen ari dira; XVII. mendeko pieza da, 400 urte baino gehiagokoa. Bestetik, Xabier Urdangarin alkateak azaroaren 20an iragarri zuen, Sagardo Forumeko jardunaldi teknikoetan, Cementos Rezola lantegi zaharra birgaituko dutela, zurari, sagarrari eta sagardoari lotutako ondarea hartzeko.

Dolareak, hiru aldeko tailerra

Dolarearen zaharberritzea Dolareak proiektuaren barruan dago. Peio Martikorena Fundazioaren proiektua da, eta Astigarragako Udalak eta Akitania Berria Euskadi Nafarroa Euroeskualdeko hiru eskolak hartzen dute parte: Nafarroako CIP Donibane, Gipuzkoako EASO Politeknikoa eta Lapurdiko Compagnons ikastetxea. Euroeskualdeak 2025eko Euroeskualdeko Herritartasuna deialdiaren bidez kofinantzatzen du. Deialdiaren fitxaren arabera, prestakuntza-egonaldia hamabost egunekoa izango litzateke, hamabi ikaslerentzat.

Proiektua urriaren 23an aurkeztu zuten udal biltegian, eta ikasleek zuzenean erakutsi zituzten beren lanak. Urdangarinek hiru helburutan laburbildu zituen: dolare zaharrak berreskuratzea, gazteak zurgintzako ohiko lanbideetan trebatzea eta mugaz gaindiko lankidetza sustatzea programa eleanitz baten bidez. «Duela 5 mende hasi zen bidaia baten jarraipena da hau, baina hau ez da bere azken geltokia», esan zuen alkateak.

Ikasleek zura garbituko dute haren egoera ezagutzeko, babes-tratamendu bat emango diote eta dolare bat nola muntatzen zen ikasiko dute. Iban de la Fuente Compagnonseko irakasleak gogorarazi zuen egur zaharra erreta amaitu ohi dela eta, berriarekin ez bezala, «eskuz landu behar dela». Prentsa muntatu ondoren, egurra datatu egingo dute eta 3D eskaneatze bat egingo dute, material didaktikoetan erabiltzeko. Udala aztertzen ari da non jarri dolarea, neurri handikoa baita, bisitatu ahal izateko.

Ardatz bikoitzeko prentsa

Erbetegi-Etxeberri baserria bi etxebizitzatan banatuta zegoen, eta Goikoetxea eta Izeta familiak bizi ziren bertan. Haren dolarea da ardatz bikoitzarekin eta animaliek eragindako matxakarekin —birringailuarekin— gordetzen den ezagun bakarra. Prentsa eskuz eragiten zen, eta ardatz bakoitzak lau pertsona behar zituen. Muztio gehiena Donostiako tabernetan saltzen zen. Prentsaldi bakoitzarekin barrikote bat betetzen zen, eta sagardoa prest zegoenean auzokoei deitzen zitzaien dastatzera, txalaparta joz. Goikoetxeatarrak erabakigarriak izan ziren instrumentu hori gordetzeko: haiekin ikasi zuten jotzen Juan Mari Beltranek eta Joxean eta Jesus Mari Artze anaiek.

Rezola, zurarentzako eta sagardoarentzako gune bat

Zementu-lantegi zaharra zutik dago oraindik Urumearen ertzean, Ergobia auzoan. Urdangarinen arabera, Peio Martikorena Fundazioarekin elkarlanean egingo da birgaitzea, eta gune berria herritarrei irekiko zaie, parte hartzeko ekimenekin. Diseinua Jabier Lekuona arkitekto nafarraren esku egongo da; haren estudioak, Lekuona Arkitekturak, Pasaiako Albaola ontziola berritu zuen, 2016ko Egurtek Saria jaso zuen lana.

Iturriak